Eğitim Platformlarında 41. Sınıf mı, 42. Sınıf mı?

Ekranda aynı görünen iki eğitim platformu, marka hukukunda bambaşka işler yapıyor olabilir. Biri kendi öğretmenleriyle ders verir, diğeri başka eğitimcilere yazılım altyapısı kiralar. İlki 41. sınıfta, ikincisi 42. sınıfta korunur. Doğru sınıfı bulmak için önce platformunuzun neyi sattığını netleştirmeniz gerekir.

Aynı ekran, farklı iş: Platformunuz neyi satıyor?

Üç kurucunun bir kafede tartıştığını düşünelim. Birincisi, ortaokul öğrencilerine canlı matematik dersi veren bir okul kurmak istiyor. İkincisi, özel dershanelere ve kurumlara kendi derslerini yayınlayabilecekleri bir yazılım altyapısını abonelikle kiralamayı öneriyor. Üçüncüsü ise ikisini birleştirip hem kendi derslerini satan hem de dış eğitmenlere yer açan bir pazar yeri hayal ediyor. Üçü de aynı ismi kullanmak istiyor ve üçü de 'eğitim platformu' diyor. Oysa her modelin marka başvurusundaki karşılığı farklıdır. Sınıf kararını ekranın görüntüsü değil, müşteriye fatura edilen şeyin niteliği belirler.

Bu ayrımın pratik bir testi vardır: müşteriniz size ne için ödeme yapıyor? Bilgi, beceri ve sertifika için ödeme yapıyorsa, sattığınız şey eğitim hizmetidir ve Nice sınıflandırmasında eğitim, öğretim, kurs düzenleme ve sınav hizmetleri 41. sınıfta yer alır. Kendi içeriğini yayınlamak, öğrencilerini yönetmek ve ödevleri toplamak için bir yazılım aracı kullanıyorsa, sattığınız şey teknoloji hizmetidir ve bulut tabanlı yazılım sağlama, platform barındırma ve yazılım geliştirme 42. sınıfa girer. Bu test, kurucular arasındaki tartışmayı da netleştirir; çünkü her model farklı bir müşteri, farklı bir fiyatlama ve farklı bir marka stratejisi gerektirir.

Model A: İçeriği siz üretip öğretiyorsanız

Birinci kurucunun modelinde öğretmenler şirketin sözleşmeli çalışanlarıdır, müfredatı şirket hazırlar ve öğrenciler velilerinin ödediği aylık ücretle derslere katılır. Burada markanın asıl yeri 41. sınıftır. Canlı çevrim içi dersler, kayıtlı video kurslar, deneme sınavları ve çalışma kampları bu sınıfın kapsamındadır. Platformun bir yazılım üzerinde çalışması, sınıfı değiştirmez; yazılım burada hizmetin sunulma aracıdır, müşteriye satılan ürün değildir. Bu modelde 42. sınıfı eklemek, gerçek bir kullanım karşılığı olmadığı için ileride kullanmama iddiasına açık bir alan yaratabilir. Kurs broşürleri, kayıt sözleşmeleri ve sertifikalarda markanın tutarlı kullanımı da bu sınıftaki kullanımın en açık delilidir.

Model A'da en çok gözden kaçan konu, ders içeriklerinin ve videoların hukuki durumudur. Marka tescili platformun adını korur, ancak derslerde kullanılan anlatımlar, soru bankaları ve videolar telif konusudur. Öğretmenler sözleşmeli çalışan değil de serbest çalışan eğitmenlerse, ürettikleri içeriklerin mali haklarının şirkete yazılı olarak ve haklar tek tek belirtilerek devredilmesi gerekir; aksi hâlde bu haklar eğitmende kalır. Eğitmen ayrıldığında videoların yayından kaldırılması talebiyle karşılaşmak, hem öğrenciler hem de platform için ciddi bir sorun yaratır. Sözleşmeleri bu açıdan ilk günden gözden geçirmek gerekir.

Model B: Başka eğitimcilere altyapı kiralıyorsanız

İkinci kurucunun modelinde şirket hiç ders vermez. Dershaneler, dil okulları ve kurumsal eğitim birimleri, şirketin yazılımını abonelikle kiralar; derslerini kendileri hazırlar ve kendi öğrencilerine kendi adlarıyla sunar. Bu modelde markanın asıl koruma alanı 42. sınıftır: indirilemeyen yazılımların çevrim içi kullanıma sunulması, eğitim yönetim sistemlerinin barındırılması ve yazılım destek hizmetleri bu sınıfta yer alır. Şirketin 41. sınıfta tescil alması, kendisi eğitim vermediği için çoğu zaman gerçek bir kullanıma dayanmaz ve ihtiyaç ayrıca tartılmalıdır. Kurumsal müşterilerle yapılan abonelik sözleşmeleri, fatura kayıtları ve teklif dosyaları, bu sınıftaki kullanımın ispatında belirleyici olur.

Model B'de marka ile müşterinin markası arasındaki ilişki de düzenlenmelidir. Dershane, öğrencilerine platformu kendi logosuyla sunmak isteyebilir; bazı kurumlar ise 'şu altyapıyla çalışır' ibaresini ekranın köşesinde görmek ister. Hangi görünümün tercih edileceği, abonelik sözleşmesinde açıkça yazılmalıdır. Ayrıca yazılımın kendisi, kaynak kodu ve arayüz tasarımı telif ve gerektiğinde tasarım korumasıyla ayrıca ele alınmalıdır. Bu tür sözleşmelerin ayrıntısı müşteri tipine ve pazarlık gücüne göre değiştiğinden, standart bir metni her kuruma aynen uygulamak yerine koşulları dosya bazında değerlendirmek daha sağlıklıdır. Özellikle büyük kurumlar kendi sözleşme şablonlarını dayatabildiğinden, marka görünürlüğüne ilişkin hükümler pazarlıkta gözden kaçmamalıdır.

Model C: Pazar yeri, mobil uygulama ve karma yapılar

Üçüncü kurucunun hayal ettiği karma yapı en yaygın olanıdır: platform hem kendi derslerini satar hem de dış eğitmenlerin derslerini komisyonla yayınlar. Bu durumda 41. ve 42. sınıf birlikte gerçek bir faaliyete karşılık gelir. Dış eğitmenlerin derslerinin tanıtımı ve satışına aracılık gibi faaliyetler ise niteliklerine göre 35. sınıfı gündeme getirebilir. Platform ayrıca uygulama mağazalarında indirilebilir bir mobil uygulama olarak yer alıyorsa, indirilebilir yazılımlar 9. sınıfta değerlendirilir. Her sınıfın gerekçesi, platformun gelir kalemleriyle eşleştirilerek belirlenmelidir. Bu eşleştirme yapılmadan verilen sınıf kararı, ya boşluk ya da fazlalık üretir.

Karma yapılarda sık yapılan hata, bütün ihtimalleri kapsamak için çok sayıda sınıfı aynı anda seçmek ve bunların bir kısmını hiç kullanmamaktır. Tescilden sonra 5 yıl içinde kullanılmayan hizmetler iptal talebine açık hâle gelir. Bu nedenle platformun bugünkü gelir kalemlerini bir tabloya dökün: kendi ders satışları, dış eğitmen komisyonları, kurumsal yazılım abonelikleri ve uygulama içi satışlar. Her kalemin yanına ilgili sınıfı yazdığınızda, hangi sınıfların bugün gerekli, hangilerinin izlemeye alınabilir olduğu kendiliğinden ortaya çıkar. Bu tablo, yatırımcı görüşmelerinde de marka portföyünün mantığını anlatmayı kolaylaştırır.

Faturadaki kalem, sınıfın adresidir

Eğitim teknolojisinde sınıf kararını ekranın görünümü değil, müşterinin neye para ödediği belirler. Bilgi ve beceri satıyorsanız 41. sınıf, yazılım altyapısı satıyorsanız 42. sınıf, indirilebilir bir uygulama sunuyorsanız 9. sınıf gündeme gelir. Karma bir model yürütüyorsanız her gelir kalemini ayrı ayrı sınıflandırın; böylece portföyünüz hem bugünkü işinizi eksiksiz kapsar hem de kullanılmayan sınıflarla gereksiz yere şişmez. Platforma eklenen her yeni gelir modeli, bu eşleştirmenin yeniden yapılması için bir işarettir.

Sıkça Sorulan Sorular

Derslerimi kendi yazılımım üzerinden veriyorum; 42. sınıf gerekir mi?

Yazılımı yalnızca kendi derslerinizi sunmak için kullanıyor ve başkalarına kiralamıyorsanız, asıl koruma alanınız 41. sınıftır. Yazılımı ileride başka kurumlara da sunmayı somut olarak planlıyorsanız, o aşamada 42. sınıfı ayrıca değerlendirmek daha isabetli olur. Bu ayrım kullanım ispatında da önem taşır.

Mobil uygulamam için hangi sınıf seçilmeli?

Uygulama mağazalarından indirilen yazılımlar kural olarak 9. sınıfta değerlendirilir. Uygulama üzerinden sunduğunuz hizmetler ise niteliklerine göre 41. veya 42. sınıfa girer. Uygulamanın kendisini mi, yoksa onun aracılığıyla sunulan hizmeti mi korumak istediğinizi netleştirmeniz sınıf kararını kolaylaştırır.

Eğitmenlerin çektiği videolar kime aittir?

Eğitmenler serbest çalışıyorsa ve mali haklar sözleşmeyle devredilmemişse, bu haklar kural olarak eğitmende kalır. Devrin yazılı yapılması ve çoğaltma, yayma ve umuma iletim gibi hakların tek tek belirtilmesi gerekir. Durumu sözleşmenin somut hükümlerine göre değerlendirmek gerekir.