İhracatta Marka ve Patent Koruması

İhracat yapan işletmeler için marka ve patent korumasını hedef pazarlarda önceden sağlamak, ciddi ticari riskleri önler.

Marka ve patent hakları ülkesel olduğundan, Türkiye'deki koruma yurt dışı pazarlarda geçerli değildir. İhracat yapılan veya hedeflenen ülkelerde markanın başkalarınca tescil edilmesi, ürünlerin o pazara girişini engelleyebilir veya markanın geri satın alınmasını gerektirebilir.

Bu nedenle ihracat planı yapılırken, hedef pazarlarda marka tescilinin (Madrid sistemi veya ulusal başvurularla) önceden sağlanması gerekir. Patentlenebilir buluşlarda ise ürün ihraç edilmeden ve fuarlarda tanıtılmadan önce başvuru yapılması, yenilik şartının korunması açısından kritiktir.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (ülkesellik) ve uluslararası sistemler

Sonuç

İhracatta marka ve patent koruması hedef pazarlarda önceden sağlanmalıdır; aksi hâlde pazara giriş ve taklit riskleri doğar.

Distribütör ve Fuar Kaynaklı Riskler

İhracatta en sık karşılaşılan sorunlardan biri, hedef ülkedeki distribütörün markayı kendi adına tescil ettirmesidir. Bu durumda üretici, kendi markasıyla o pazara girmekte zorlanır ve ilişkinin sona ermesi hâlinde ciddi bir pazarlık gücü kaybı yaşanır. Riski önlemek için distribütörlük sözleşmesine, markanın üretici adına tescilli olduğu ve distribütörün kendi adına başvuru yapamayacağı açıkça yazılmalıdır. Sözleşme sona erdiğinde marka kullanımının derhal duracağı da ayrıca belirtilmelidir.

Fuarlar da iki yönlü risk taşır. Bir yandan yeni ürünün fuarda sergilenmesi, patent başvurusu yapılmadan önce yeniliği ortadan kaldırabilir; bu nedenle başvuru takvimi fuar tarihinden önce planlanmalıdır. Diğer yandan fuar alanında taklit ürünle karşılaşılması hâlinde hızlı hareket edebilmek için o ülkedeki tescil belgelerinin ve vekil iletişim bilgilerinin hazır bulundurulması gerekir. Hazırlıksız katılım, çoğu zaman sonradan telafisi güç sonuçlar doğurur.

Gümrükte Taklit Ürünle Mücadele

Taklit ürünlerin ülkeye girişini veya çıkışını durdurmanın en pratik yolu gümrük önlemleridir. Hak sahibinin, gümrük idaresine önceden başvuruda bulunarak korunan haklarını, ürün özelliklerini ve taklidi ayırt etmeye yarayan ölçütleri bildirmesi gerekir. Bu başvuru dosyasının güncel tutulması, idarenin şüpheli sevkiyatı hızla tespit etmesini sağlar. Başvuru olmadan yapılan bildirimler ise çoğu zaman gecikmeye ve eşyanın serbest bırakılmasına yol açar.

Gümrükte durdurma işlemi geçici niteliktedir. Eşya durdurulduktan sonra kanunda öngörülen kısa süre içinde mahkemeden tedbir kararı alınması ve süreç başlatılması gerekir; aksi hâlde durdurma kalkar. Türk hukukunda sınır önlemleri Gümrük Kanunu m.57 hükmünde düzenlenmiştir. Hedef ülkelerde de benzer sistemler bulunduğundan, ihracat yapılan her pazarda gümrük kayıt başvurusunun yapılıp yapılmadığı yıllık olarak kontrol edilmeli ve süresi dolan kayıtlar zamanında yenilenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

İhracatta marka ve patent koruması neden önceden yapılmalı?

Marka ve patent hakları ülkesel olduğundan Türkiye'deki koruma yurt dışı pazarlarda geçerli değildir. Hedef ülkede markanın başkalarınca tescil edilmesi, ürünlerin o pazara girişini engelleyebilir veya markanın geri satın alınmasını gerektirebilir. Bu nedenle koruma, ihracat planının bir parçası olarak önceden kurulmalıdır.

Patent başvurusundan önce ürün tanıtılabilir mi?

Hayır; patentlenebilir buluşlarda ürün ihraç edilmeden ve fuarlarda tanıtılmadan önce başvuru yapılmalıdır, çünkü kamuya açıklama yenilik şartını zedeler. SMK m.83 yenilik ve buluş basamağını düzenler. Gizliliğin korunması, yurt dışı başvuru seçeneklerinin açık kalması bakımından belirleyicidir.

Yurt dışı koruma hangi yollarla sağlanır?

Markada Madrid sistemi veya hedef ülkelerde ulusal başvuru, patentte ise PCT sistemi ya da doğrudan ulusal başvurular kullanılır. Hangi yolun seçileceği hedef pazarların sayısına ve niteliğine bağlıdır. Önceden kurulan koruma, taklit ve marka gaspı riskini belirgin biçimde azaltır.