Tasarım Nedir?

Tasarım, bir ürünün veya parçasının görünümünün; çizgi, şekil, renk ve doku gibi özelliklerinden kaynaklanan bütünüdür.

Tasarım; bir ürünün tümünün veya bir parçasının çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür. Tasarım koruması, ürünün teknik işlevini değil, görsel görünümünü konu alır.

Yeni ve ayırt edici tasarımların tescil edilmesi, sahibine bu görünümü izinsiz kullananlara karşı güçlü bir koruma sağlar. Özellikle moda, mobilya, ambalaj ve tüketici ürünleri gibi görünümün rekabette belirleyici olduğu sektörlerde tasarım tescili kritik bir değerdir.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 55

Sonuç

Tasarım, ürünün görsel kimliğini koruyan değerli bir haktır; yeni ve ayırt edici tasarımların tescili taklide karşı en etkili yoldur.

Tescil Sürecinde Görsel Hazırlığı

Tasarım korumasının niteliği büyük ölçüde sunulan görsellere bağlıdır. Ürünün korunmak istenen görünümü, farklı açılardan çekilmiş ya da çizilmiş net görsellerle anlatılmalıdır. Arka planın sade olması, gölge ve yansımalardan kaçınılması ve korunmak istenmeyen kısımların kesik çizgiyle gösterilmesi yerleşik uygulamadır. Görsellerde yer alan yazı ve logolar korumanın kapsamını daraltabileceğinden, gerekmedikçe sade bir sunum tercih edilir. Görsellerin çözünürlüğünün yeterli olması ve tüm görünüşlerin birbiriyle tutarlılık taşıması da aranan koşullardandır.

Başvurudan önce ürünün piyasaya sunulmuş olması hâlinde 6769 sayılı Kanunun m.57/2 hükmündeki on iki aylık süre değerlendirilebilir. Yine de bu imkâna güvenmek yerine, tanıtımdan önce başvuru yapılması daha güvenlidir. Çoklu başvuru imkânı sayesinde aynı ürün ailesine ait tasarımlar tek dosyada sunulabilir; bu yöntem koleksiyon hâlinde çalışan tekstil, mobilya ve ambalaj sektörleri için pratik kolaylık sağlar.

Koruma Süresi ve Yenileme Takibi

Tescilli tasarımın koruma süresi m.59 hükmünde düzenlenmiştir ve beşer yıllık dönemler hâlinde yenilenerek uzatılabilir. Yenileme tarihinin kaçırılması, üzerinde emek harcanmış bir görünümün korumasız kalması sonucunu doğurur. Bu nedenle portföyü bulunan işletmelerin tescil tarihlerini izleyen bir kayıt tutması önerilir. Resmî ücretler her yıl güncellendiğinden bütçe planlamasının da yıllık olarak gözden geçirilmesi yerinde olur. Yenileme talebinin süresinde yapılmaması hâlinde kanunda öngörülen ek imkânların da sınırlı olduğu unutulmamalıdır.

Yurt dışında koruma düşünülüyorsa m.62/1 kapsamındaki altı aylık rüçhan süresi hesaba katılmalıdır. Lahey Anlaşması üzerinden tek başvuruyla birden çok ülkede koruma talep edilebilir. Avrupa Birliğinde tescilsiz tasarım koruması da bulunur ve kamuya sunumdan itibaren üç yıl sürer; ancak bu koruma yalnızca kopyalamaya karşıdır. Amerika Birleşik Devletlerinde ise tasarım patenti on beş yıl süreyle korunmaktadır. Hedef pazarların baştan belirlenmesi, bu farklı süre ve koşulların birlikte planlanmasını mümkün kılar.

Sıkça Sorulan Sorular

Sınai mülkiyet hukukunda tasarım nedir?

Tasarım, bir ürünün tamamının veya bir parçasının çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme ve yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür. Koruma ürünün işleyişine değil, göze hitap eden dış görünümüne ilişkindir; kanuni tanım 6769 sayılı SMK m.55'te yer alır. Ambalajlar ve grafik semboller de tasarım olabilir.

Bir tasarımın korunabilmesi için hangi şartlar aranır?

Tasarımın yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerekir. Yenilik, aynısının daha önce kamuya sunulmamış olmasını ifade eder. Ayırt edicilik ise bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin bilinen tasarımlardan belirgin biçimde farklı olmasıdır. Yalnızca teknik zorunluluktan doğan görünüm özellikleri koruma dışındadır.

Tasarım tescili ile telif hakkı aynı şey midir?

Aynı değildir. Tasarım tescili sınai mülkiyet sistemi içinde kuruma yapılan başvuruyla doğar ve süreyle sınırlıdır. Telif hakkı ise 5846 sayılı FSEK kapsamında eserin meydana getirilmesiyle kendiliğinden doğar, tescil şartına bağlı değildir. Bir ürün görünümü şartları taşıyorsa her iki korumadan aynı anda yararlanabilir.