Tescilsiz Tasarım Koruması

Tasarımlar, tescil edilmemiş olsalar dahi kamuya ilk sunuldukları tarihten itibaren sınırlı bir süre için korunabilir.

Tescilsiz tasarım koruması, bir tasarımın Türkiye'de kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıl süreyle geçerlidir. Bu koruma, özellikle ürün ömrü kısa olan moda ve sezonluk ürünler gibi alanlarda hızlı bir koruma imkânı sunar.

Ancak tescilsiz koruma, tescilli korumaya göre daha dardır; yalnızca tasarımın izinsiz kopyalanmasına karşı koruma sağlar, bağımsız olarak geliştirilmiş benzer tasarımlara karşı ileri sürülemez. Daha güçlü ve uzun bir koruma için tasarımın tescil ettirilmesi tavsiye edilir.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 55 ve m. 57

Sonuç

Tescilsiz tasarım, kamuya sunmadan itibaren üç yıl kopyalamaya karşı koruma sağlar; kalıcı ve geniş koruma için tescil gerekir.

Kamuya Sunumun Belgelenmesi

Tescilsiz korumada süre, tasarımın kamuya ilk sunulduğu andan işlemeye başlar. Bu nedenle sunum anının ispatlanabilir olması, korumanın kendisi kadar önemlidir. Katalog baskı tarihleri, fuar katılım belgeleri, internet sayfası kayıtları, satış belgeleri ve tanıtım yazışmaları, tasarımın hangi tarihte ve hangi biçimde kamuya sunulduğunu gösteren delil değeri taşıyan kayıtlar arasında sayılır. Tarihin bağımsız kaynaklarla desteklenmesi, karşı tarafın daha önce kamuya sunum yaptığını ileri sürdüğü hâllerde belirleyici hâle gelir ve ispat yükünü hafifletir.

Belgelemenin tasarımın görsel içeriğini de kapsaması gerekir. Yalnızca tarih değil, o tarihte sunulan tasarımın hangi görünüm özelliklerini taşıdığı da anlaşılmalıdır; aksi hâlde sonradan geliştirilen bir varyasyon için koruma iddia edildiğinde tartışma çıkar. Görsellerin yüksek çözünürlüklü biçimde ve farklı açılardan saklanması, taklit iddiasında karşılaştırma yapılmasını belirgin biçimde kolaylaştırır. Ürün üzerinde sonradan yapılan değişikliklerin ayrı ayrı kaydedilmesi, her versiyon için koruma başlangıcının belirlenmesini sağlar; aksi hâlde hangi görünümün ne zaman sunulduğu tartışmalı kalır.

Tescilli Korumaya Geçiş Kararı

Tescilsiz koruma, tasarımın piyasadaki ilk tepkisini ölçmek için elverişli bir dönem sunar. 6769 sayılı SMK m.57/2, tasarımcının kendi açıklaması bakımından on iki aylık bir hoşgörü süresi tanır; bu süre içinde yapılan tescil başvurusu, kendi kamuya sunumu nedeniyle yeniliğini yitirmiş sayılmaz. Karar bu aralıkta verilmezse tescil imkânı fiilen ortadan kalkmaktadır. Bu karar verilirken ürünün pazardaki ömrü, taklit edilme hızı ve satış hacmi birlikte gözetilmeli, süre dolmadan başvuru dosyası hazır tutulmalıdır.

Tescil tercih edildiğinde koruma süresi bakımından SMK m.59 uyarınca yenilemelerle uzayan çok daha uzun bir dönem söz konusu olur. Yurt dışı koruma düşünülüyorsa m.62/1 kapsamındaki altı aylık rüçhan süresi ile Lahey Anlaşması kapsamındaki başvuru imkânı birlikte değerlendirilmelidir. Avrupa Birliği hukukunda tescilsiz tasarımlara tanınan üç yıllık koruma da planlamada dikkate alınır. Farklı ülkelerin tescilsiz korumaya bakışının aynı olmadığı da unutulmamalı; ihracat planı ile başvuru planı birlikte kurgulanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Tescilsiz tasarım Türkiye'de korunur mu?

Evet; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 55 uyarınca tescilsiz tasarımlar da korunur. Koruma, tasarımın Türkiye'de ilk kez kamuya sunulduğu tarihte başlar ve tasarımın yeni ile ayırt edici olması koşuluna bağlıdır. Bu koruma, tescilli tasarıma göre hem süre hem kapsam bakımından belirgin biçimde dardır.

Tescilsiz tasarım koruması ne kadar sürer?

Tescilsiz tasarım, kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıl korunur ve bu süre uzatılamaz. Tescilli tasarımda ise koruma başvuru tarihinden itibaren beş yıl olup beşer yıllık dönemlerle yenilenebilir. Kısa ömürlü, sezonluk ürünlerde tescilsiz koruma pratik bir çözüm sunarken uzun vadeli ürünlerde tescil gerekir.

Tescilsiz tasarımda hangi durumlar ihlal sayılır?

Tescilsiz tasarımda yalnızca kopyalama sonucu ortaya çıkan kullanımlar ihlal sayılır; üçüncü kişi tasarımı bilmeden bağımsız olarak geliştirmişse sorumluluğu doğmaz. Bu nedenle hak sahibinin hem ilk kamuya sunum tarihini hem de karşı tarafın tasarımdan haberdar olduğunu ortaya koyması gerekir. Tarihli katalog, fuar kaydı ve yayın belgeleri önem taşır.