Tasarımda Yenilik ve Ayırt Edicilik

Bir tasarımın korunabilmesi için hem yeni hem de ayırt edici niteliğe sahip olması gerekir.

Bir tasarımın yeni sayılması için, aynısının başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekir. Ayırt edicilik ise, tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin, daha önce kamuya sunulmuş tasarımlardan belirgin biçimde farklı olmasıdır.

Bu iki şart birlikte aranır. Değerlendirmede, tasarımcının seçenek özgürlüğü ve ürünün niteliği de dikkate alınır. Başvurudan önce tasarımın kamuya sunulması yeniliği zedeleyebileceğinden, kanunun tanıdığı sınırlı açıklama (sergileme) istisnaları dışında erken açıklamadan kaçınılmalıdır.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 56 ve m. 57

Sonuç

Tasarım koruması, yenilik ve ayırt edicilik şartlarının birlikte karşılanmasına bağlıdır; erken kamuya sunum bu şartları riske atar.

Kamuya Sunum Kayıtlarının Tutulması

Yenilik değerlendirmesi, tasarımın başvuru tarihinden önce kamuya sunulup sunulmadığına dayandığından, sunum kayıtlarının düzenli tutulması büyük önem taşır. Fuar katılımları, sosyal medya paylaşımları, katalog baskıları ve müşteri sunumları tarihleriyle birlikte arşivlenmelidir. Bu kayıtlar hem kendi tasarımının ne zaman görünür olduğunu belgelemek hem de üçüncü kişilerin daha sonraki başvurularına karşı dayanak oluşturmak bakımından işlev görür. Bu kayıtların merkezî bir arşivde toplanması, ihtiyaç duyulduğu anda erişimi belirgin biçimde kolaylaştırır.

Tasarım sahibinin kendi açıklaması nedeniyle yeniliğin ortadan kalkmaması için kanun bir hoşgörü süresi tanımıştır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.57/2 uyarınca tasarımcının veya halefinin kamuya sunumundan itibaren on iki ay içinde yapılan başvuru, bu sunum nedeniyle yeniliğini yitirmez. Ancak bu koruma her ülkede aynı biçimde tanınmadığından, yurt dışında koruma hedefleniyorsa sunumdan önce başvuru yapılması daha güvenli bir yol olarak kalır. Bu nedenle tanıtım takvimi ile başvuru takviminin baştan birlikte planlanması yerinde olur.

Araştırma ve Benzerlik Taraması

Başvuru öncesinde yapılacak tarama, ret ve hükümsüzlük risklerini ölçmenin en pratik yoludur. Ulusal ve uluslararası tasarım sicilleri, ürün katalogları, satış siteleri ve sektörel yayınlar birlikte incelenmelidir. Tarama yalnızca birebir aynı görsellerle sınırlı tutulmamalı, aynı genel izlenimi verebilecek yakın örnekler de kapsanmalıdır. Ürünün ait olduğu alanda tasarım çeşitliliğinin yoğunluğu, hangi farkların anlamlı sayılacağını doğrudan etkiler. Taramanın yalnızca yerel kaynaklarla sınırlı tutulmaması da sonucun güvenilirliği bakımından önemlidir.

Tarama sonuçları belgelenerek saklanmalıdır. Yakın örnekler tespit edilmişse, tasarımın bunlardan ayrışan yönleri başvuru öncesinde yazılı olarak not edilebilir; bu not sonraki bir itiraz veya davada savunmanın iskeletini oluşturur. Gerekirse tasarımda küçük değişiklikler yapılarak ayırt edicilik güçlendirilebilir. Başvuru sonrasında yapılacak değişikliklerin kapsam sorunları doğuracağı düşünüldüğünde, bu düzenlemelerin dosya açılmadan tamamlanması zaman ve emek bakımından çok daha verimlidir. Yapılan her değişikliğin tarihli biçimde kayda geçirilmesi de ileride ayrıca yararlı olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Tasarımda yenilik şartı ne anlama gelir?

Yenilik, tasarımın aynısının başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olmasıdır. Yalnızca küçük ayrıntılarda farklılık gösteren tasarımlar aynı kabul edilir. Kamuya sunum; sergileme, satış, tanıtım, katalog veya internet paylaşımı gibi yollarla gerçekleşebilir. Bu nedenle ürün piyasaya çıkmadan başvuru yapmak en güvenli yoldur.

Tasarımda ayırt edicilik nasıl değerlendirilir?

Ayırt edicilik, tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin daha önce kamuya sunulan tasarımlardan belirgin biçimde farklı olmasıyla ölçülür. Değerlendirmede ayrıntılar tek tek değil, ürünün bütünsel görünümü esas alınır. Tasarımcının seçenek özgürlüğünün dar olduğu ürünlerde küçük farklar bile belirleyici olabilir. Bu bakış, ortalama tüketici ölçütünden ayrılır.

Ürünü tanıttıktan sonra tasarım başvurusu yapılabilir mi?

Yapılabilir; tasarımcının kendi açıklaması, başvurudan önceki on iki ay içinde kalıyorsa yeniliği ortadan kaldırmaz. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 57/2 bu hoşgörü süresini tanır. Ancak aynı süre her ülkede geçerli değildir; yurt dışı koruma planlanıyorsa açıklamadan önce başvuru yapmak daha güvenlidir. Sunum tarihinin belgelenmesi de gerekir.